Trądzik dorosłych
Prof. dr hab. n. med. Hanna Wolska

Trądzik, którego synonimem w powszechnej świadomości jest trądzik młodzieńczy, stanowi niewątpliwie największy problem u młodzieży. W opisie tej choroby, w większości prac znajduje się jednak stwierdzenie, że zmiany trądzikowe, w przedziale wiekowym od 11. do 30. roku życia, występują u 80­ 100% osób. Sam ten fakt powinien nasuwać myśl, że to co nazywamy trądzikiem, może dotyczyć również osób po dwudziestym którymś roku życia. Zwrócono na to uwagę już około 20 lat temu, kiedy to grupa wybitnych angielskich znawców trądziku wykazała w dużej grupie, obejmującej 749 osób w wieku od 25 do 58 lat, obecność zmian trądzikowych na twarzy u 12% kobiet i 3% mężczyzn. Tak naprawdę, to jednak dopiero w ostatnim dziesięcioleciu problemem zaczęto zajmować się dogłębniej. Potwierdzono, że zmiany trądzikowe mogą utrzymywać się i okresowo występować nawet po 50. roku życia, z tym, że niewątpliwie są one wyraźnie rzadsze po 45. roku życia. Za granicę wiekową, po której rozpoznaje się tzw. trądzik dorosłych przyjmuje się obecnie 25 lat. Może on po prostu utrzymywać się od wieku wczesno młodzieńczego (trądzik przetrwały, częstszy) lub pojawiać się dopiero w tym okresie życia. Tak jak trądzik do 20. roku życia występuje u obu płci, ale nieznacznie częściej u chłopców, tak w trądziku dorosłych obserwuje się go głównie u kobiet. Objawy trądziku dorosłych są podobne do objawów trądziku w młodszym wieku, ale częściej nasilenie ich jest łagodniejsze. Najczęstsze są niewielkie zmiany zapalne (czerwone grudki) lub krosty (wykwity z treścią ropną). W obrębie skóry twarzy (która głównie bywa zajęta) umiejscawiają się w jej dolnych partiach - w okolicy brody, żuchwy oraz na szyi. Zajęcie pleców jest rzadkie. W przeciwieństwie do trądziku młodzieńczego mogą nie występować zaskórniki (popularne wągry), ale są osoby, u których właśnie zaskórniki, często bardzo duże, są elementami dominującymi. Taki jest najczęstszy obraz trądziku dorosłych. Trudności i problemy pojawiają się, kiedy występują pojedyncze, duże guzki i nacieki zapalne. Wówczas bardzo często są one mylone ze zmianami ropnymi i całkowicie nieprawidłowo leczone chirurgicznie. Dodatkowe elementy charakterystyczne dla trądziku dorosłych to obecność łojotoku i częste bliznowacenie - występowanie na ogół drobnych, zanikowych blizenek, a także przebarwień po ustępujących wykwitach.

Przyczyny powstawania trądziku dorosłych

Pomimo że przyczyny powstania trądziku zarówno u młodzieży jak i starszych są w zasadzie analogiczne (nadmierna reakcja skóry na nawet prawidłowe stężenia męskich hormonów - androgenów, zaburzenia w składzie łoju, rozwój stanu zapalnego wokół mieszków włosowych i zaczopowanie ich ujść prowadzące do rozwoju pierwotnych zmian), to jednak w trądziku dorosłych, zwłaszcza kobiet, odgrywają rolę jeszcze inne czynniki. Uwzględnia się zmniejszoną aktywność estrogenów (hamujących zwrotnie produkcję androgenów), częste obniżenie białka wiążącego hormony płciowe (SHBG), które reguluje aktywność biologiczną testosteronu i jego pochodnych, zwiększoną miejscową produkcję hormonów męskich. Co najistotniejsze, to możliwość występowania zaburzeń endokrynologicznych, z których najważniejszy jest hiperandrogenizm. Na jego obecność, oprócz trądziku, wskazują nieregularne miesiączki, otyłość brzuszna, hirsutyzm (nadmierne owłosienie w okolicach typowych dla mężczyzn), obniżone libido, przerost łechtaczki, obniżony tembr głosu. Objawy te mogą oczywiście występować u poszczególnych osób w różnym nasileniu. Hiperandrogenizm obejmuje kilka jednostek chorobowych, z których najczęstszą jest zespół wielotorbielowatych jajników. Osoby z objawami hiperandrogenizmu wymagają bezwzględnie badań hormonalnych. Badania te powinno się przeprowadzać również w przypadku oporności na standardową terapię trądziku i przy nagłym wystąpieniu nasilonych zmian trądzikowych. Badania powinno się wykonywać w pierwszej fazie cyklu (6­ 9 dzień). Zakres ich powinien ustalić lekarz endokrynolog. Ewentualne problemy hormonalne to nie jedyna specyficzna cecha trądziku dorosłych. W jego powstawaniu uwzględnia się także niekorzystny wpływ kosmetyków (zatykających ujścia mieszków włosowych - pory), czasami związek z nadwagą, a także, szczególnie wówczas gdy występują liczne zaskórniki, z paleniem papierosów.

Czy i jak leczyć trądzik dorosłych

Po pierwsze wpływa on wybitnie niekorzystnie na tak zwaną jakość życia - samopoczucie pacjentów. Leczenie jest więc jak najbardziej potrzebne. Ze względu na to, że w większości przypadków nasilenie zmian jest łagodne/średnio nasilone u około 60% chorych wystarcza leczenie miejscowe. Występują tu jednak pewne problemy. Skóra starszych kobiet jest często bardzo wrażliwa i należy ostrożnie stosować pewne preparaty powszechnie aplikowane w trądziku młodzieńczym. Ponadto należy uwzględnić życiową konieczność stosowania kosmetyków. Najlepiej tolerowane miejscowo preparaty z antybiotykami (erytromycyna i klindamycyna) powinny być stosowane ostrożnie (krótko!) ze względu na często występującą u starszych pacjentów lekooporność. Zalecane jako leki pierwszego rzutu u młodzieży preparaty z pochodnymi witaminy A (retinoidami) wykazują duże działanie drażniące, więc też należy stosować je bardzo ostrożnie. Na szczęście preparaty z nadtlenkiem benzoilu (działa przeciwbakteryjnie i przeciwzaskórnikowo) są w tej grupie wiekowej dość dobrze tolerowane. Podobnie dobrą tolerancję stwierdza się przy lekach złożonych (dwa w jednym) (nadtlenek benzoilu plus retinoid, adapalen, lub nadtlenek benzoilu plus klindamycyna). Większe zastosowanie u dorosłych niż u młodzieży ma kwas azelainowy, który daje małe objawy uboczne, a ponadto działa odbarwiająco, co jest istotne ze względu na częste przebarwienia pozapalne w tej grupie wiekowej. Specyć dobrze tolerowane. Podobnie dobrą tolerancję stwierdza się przy lekach złożonych (dwa w jednym) (nadtlenek benzoilu plus retinoid - adapalen, lub nadtlenek benzoilu plus klindamycyna). Większe zastosowanie u dorosłych niż u młodzieży ma kwas azelainowy, który daje małe objawy uboczne, a ponadto działa odbarwiająco, co jest istotne ze względu na częste przebarwienia pozapalne w tej grupie wiekowej. Specyfiką leczenia trądziku u dorosłych kobiet jest możliwość zastosowania terapii hormonalnej. Znajduje ona zastosowanie przy współistnieniu nasilonego łojotoku, współistnieniu objawów hiperandrogenizmu, a także przy oporności na standardowe metody leczenia. Zalecane przed jej włączeniem jest przeprowadzenie oznaczeń podstawowych hormonów płciowych. Jest to niezbędne przy występowaniu objawów zaburzeń hormonalnych. U większości kobiet leczenie hormonalne polega na podawaniu dwuskładnikowych tabletek antykoncepcyjnych. Zawierają one składową estrogenową i progestagenową (działając antyandrogenowo). Obecnie zaleca się preparaty mające w składzie najnowsze pochodne progestagenowe, które mając działanie antyandrogenne nie oddziaływują na receptory hormonalne. W opinii światowych ekspertów tego typu leczenie hormonalne jest skuteczne i bezpieczne nawet u kobiet bez zaburzeń hormonalnych. Opinie polskie są podobne, z tym że zaleca się wykluczenie czynników ryzyka takich jak otyłość, palenie papierosów i nadciśnienie tętnicze. Ponieważ terapia hormonalna wpływa głównie na zmniejszenie produkcji łoju, powinna być ona łączona ze stosowaniem leków miejscowych (tu szczególna rola preparatów łączonych i kwasu azelainowego). W cięższych postaciach trądziku, gdy konieczne jest podanie leków ogólnych, podaje się tak samo jak w trądziku młodszych tetracykliny, ale ze względu na częstsze występowanie tu prawdopodobieństwa zajścia w ciążę, większe zastosowanie mają makrolidy (zwłaszcza azytromycyna). W rzadkich przypadkach najcięższych postaci, z obecnością nasilonych zmian zapalnych można zastosować ogólnie pochodną witaminy A - izotretynoinę (oczywiście zachowując wszystkie odpowiednie środki zapobiegające przed zajściem w ciążę). W trądziku dorosłych izotretynoinę można podawać w sposób nieco odmienny niż u młodzieży (w mniejszych dawkach i nie koniecznie do maksymalnej łącznej dawki).

Tak więc trądzik dorosłych, stanowiący w przeważającej liczbie przypadków problem kobiet, istnieje, ale można go skutecznie leczyć. Terapia wymaga jednak odpowiedniego podejścia uwzględniającego specyfikę tej postaci choroby. Bardzo dużą rolę odgrywa tu też właściwa pielęgnacja skóry i dobór nieszkodliwych kosmetyków.

Prof. dr hab. n. med. Hanna Wolska,
Klinika Dermatologiczna UM w Warszawie, Przychodnia Specjalistyczna High­ Med, Warszawa.

Bieżący numer:

Vol.12 Nr 2 (46)
czerwiec 2017
Wydawca
Medical Publishing
House Sp. z o.o.


ul. Włodarzewska 57D/10
02-384 Warszawa
NIP: 7010011552

tel.: 22 824 02 68
e-mail: redakcja@medph.pl
Copyright Medical Publishing House Sp. z o.o. 2007
Ta strona używa plików COOKIES firm trzecich, wyłącznie do zbierania statystyk, które pomagają zrozumieć, w jaki sposób Użytkownicy Serwisu korzystają ze stron internetowych Serwisu.
Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do cookie w Twojej przeglądarce.