Łupież skóry głowy przyczyny i leczenie
Prof. dr hab. n. med. Zygmunt Adamski

Łupieżem (łac. pityriasis) w pojęciu medycznym określa się choroby owłosionej skóry głowy, w których dochodzi do charakterystycznego, nadmiernego złuszczania się naskórka, nawet drobnego i pylistego. Niewielka ilość łupieżu nie powinna być niepokojąca, gdyż złuszczanie się jest naturalnym procesem odnowy skóry. Nie można krótko i jednoznacznie określić podstaw powstawania łupieżu, ponieważ wyróżnia się wiele jego typów, m.in. łupież suchy (zwykły), łupież tłusty, łupież łojotokowy, łupież azbestowy, łupież towarzyszący grzybicy owłosionej skóry głowy czy parakeratozę łuszczycową skóry owłosionej. Każdy z wyżej wymienionych typów łupieżu ma swoje własne podłoże i każdy wymaga odrębnego podejścia i postępowania leczniczego jak i zapobiegawczego. Problem z łupieżem ma lub miała połowa społeczeństwa, może on być prozaicznym, raczej kosmetycznym defektem, lecz może również być symptomem poważniejszych chorób. Samo rozpoznanie łupieżu skóry owłosionej nie stanowi wyzwania dla doświadczonego specjalisty dermatologa, który musi wziąć jednak pod uwagę również grzybicę i łuszczycę.

Typy łupieżu

  • Łupież łojotokowy
    To bardzo częsty i szeroko rozpowszechniony typ łupieżu, na tyle, że część badaczy uważa go za stan z pogranicza zdrowia i choroby. Występuje zarówno wśród mężczyzn jak i kobiet. Może z upływem lat przekształcić się w łupież tłusty.
  • Łupież suchy (zwykły)
    Schorzenie to nie ogranicza się do owłosionej skóry głowy, ale może dotyczyć również brwi, dołów pachowych, brody czy okolicy łonowej. Towarzyszyć mu może zapalenie brzegów powiek (blepharitis ciliaris). Zmiany mogą swędzieć, a mycie włosów przynosi tylko krótkotrwałą ulgę. W cięższych postaciach, kiedy choroba dotyczy większych obszarów skóry, łuski mogą się nawarstwiać, szerzyć i zlewać zajmując całą głowę, czoło czy kark. Ten typ łupieżu również może przejść z czasem w łupież tłusty.
  • Łupież tłusty
    Rozwija się zawsze z łupieżu suchego, zwykle po okresie dojrzewania, a zmiana ta ma charakter stopniowy i powolny. Zajmuje owłosioną skórę głowy u mężczyzn i oprócz wytwarzania tłustych, grubych łusek często doprowadza do powstania przewlekłego stanu zapalnego skóry. Wywiera duży wpływ na porost włosów, które początkowo są tłuste, pozlepiane, a z czasem cienkie i łamliwe. Doprowadza to do powstania łysiny łojotokowej, która dotyka mężczyzn często już między 20. a 30. rokiem życia. W przebiegu tego typu łysienia daje się zaobserwować ciekawe zjawisko - w miarę postępowania łysienia, ograniczeniu ulegają objawy łupieżu skóry owłosionej.
    Świąd i szybkie przetłuszczanie się włosów występujące w tym typie łupieżu skłania chorych do częstszego mycia włosów, co prowadzi do nasilenia objawów. Warto wspomnieć, że po upływie 50. roku życia objawy przestają postępować, nawet bez leczenia, a czasem ustępują całkowicie.
  • Łupież azbestowy
    Rzadkie schorzenie, o nie do końca jasnym podłożu, może wiązać się z zakażeniem bakteryjnym lub grzybicą, a także z łuszczycą. Dotyka raczej ludzi w starszym wieku i może prowadzić do powstania blizn na skórze głowy i nieodwracalnego łysienia.
  • Łupież towarzyszący grzybicy skóry owłosionej
    Wywoływany jest najczęściej przez grzyby z gatunku Trichophyton. W jego diagnostyce może okazać się pomocna tzw. lampa Wooda, specjalna odmiana lampy kwarcowej oświetlająca skórę w zakresie długości fal świetlnych 320-400 nm. Skóra oświetlona taką lampą w zależności od swojego stanu barwi się na różne kolory, jednakże rozstrzygające jest jedynie hodowlane badanie mikologiczne (grzybicze).
  • Grzybica woszczynowa
    Wyróżnia się dwie odmiany - strupień łupieżowaty, przypominający w obrazie klinicznym łupież łojotokowy, w postaci grubych i silnie przylegających, żółtych łusek oraz strupień beztarczkowy, przypominający bardziej łuszczycę ze srebrzystobiałymi łuskami. Obie formy dotykają również włosów, które stają się matowe, kruche i łamliwe.
  • Grzybica powierzchowna skóry głowy owłosionej
    Łuski w tej odmianie są drobne, a cienkie włosy łatwo wypadają. Daje to obraz mylony z łysieniem plackowatym.
  • Grzybica drobnozarodnikowa
    W tej postaci łupieżu występują małe, okrągłe lub owalne ogniska łuszczenia, najczęściej w okolicy skroniowej i potylicznej. Włosy również są dotknięte, stają się łamliwe i łamią się w charakterystyczny sposób, ok. 2 mm nad powierzchnią skóry.
  • Łuszczyca skóry owłosionej
    Łuszczyca jest chorobą autoimmunologiczną, która z nieznanych dotąd przyczyn często atakuje również skórę głowy. Pojawiają się wtedy koliste i pierścieniowate ogniska łuszczenia, z czasem z przekrwionymi brzegami. Ogniska te pokryte są grubą warstwą łusek, a w głębszych warstwach może dojść do powstania rozpadlin. Zmiany występują często w okolicy ciemieniowej i skroniowej, ale również w obrębie czoła, karku i skóry okolicy małżowin usznych. Objawom tym może towarzyszyć świąd, natomiast łysienie występuje stosunkowo rzadko.
  • Parakeratoza łuszczycowa skóry owłosionej
    Pod pojęciem parakeratozy rozumie się zaburzenia rogowacenia naskórka. W parakeratozie łuszczycowej skóry owłosionej występują ostro odgraniczone ogniska żółtoczerwonego łuszczenia zgrupowane w okolicy mieszków włosowych. Choroba szerzy się przez stopniowe powiększanie się tych ognisk, aż do zlania się ich i pokrycia większych obszarów skóry głowy, a także skóry czoła, uszu i karku. Wyróżnia się dwie odmiany - szybką, występującą u niemowląt, potocznie zwaną "ciemieniuchą", często obejmującą również tułów i kończyny oraz powolną, dotykającą osób dorosłych w okolicy policzków, szyi i małżowin usznych.
    Rozpoznanie parakeratozy łuszczycowej może być trudne ze względu na podobieństwo do łuszczycy lub wyprysku. Pomocnym w diagnozie może być fakt, że w łuszczycy oprócz zmian na głowie często występują objawy w miejscach dla niej typowych takich jak łokcie, kolana i powierzchnie wyprostne kończyn.

Leczenie łupieżu

W zależności od typu łupieżu i jego przyczyny, stosuje się różne środki lecznicze takie jak: środki roślinne, cytostatyczne, keratolityczne i przeciwgrzybicze.

  • Środki roślinne
    Od wieków stosowane są środki roślinne, takie jak np. liście pokrzywy (Folium Urticae) czy mycie głowy w naparze z kwiatów rumianku (Anth. Chamomillae) lub odwarze z korzeni mydlnicy (Rad. Saponariae). W łysieniu łojotokowym poprzedzonym łupieżem tłustym polecany jest sok z korzenia łopianu (Succ. Bardanae). Stosowane są również szampony złożone z mieszanek wyżej wymienionych składników naturalnych. W aptekach i sklepach znajduje się wiele gotowych preparatów ziołowych zawierających m.in. szałwię, liście brzozy czy kłącza tataraku.
  • Środki cytostatyczne
    Mają na celu zahamowanie tępa odnowy komórek naskórka, co prowadzi do normalizacji procesu rogowacenia. W tej grupie leków przeciwłupieżowych wyróżniamy np. dziegcie lub dwusiarczek selenu. Skuteczność tych środków ograniczona jest do okresu ich stosowania. Działają one tylko na objawy, nie działają natomiast na przyczyny.
  • Środki keratolityczne
    Działają poprzez rozluźnienie połączeń między komórkami naskórka i usuwanie powierzchownej warstwy zrogowaciałego naskórka. Są skuteczne lecz ich działanie jest doraźne, można je stosować do wspomagania terapii innymi środkami. Do środków tego typu należą dziegcie, związki siarki, kwas salicylowy, a także mocznik. Kwas salicylowy w większych stężeniach działa drażniąco, a dzięki dobrej penetracji wchłania się szybko, należy więc pamiętać o spłukiwaniu go po zastowaniu, aby uniknąć ogólnoustrojowego zatrucia. Rozluźnienie połączeń międzykomórkowych w naskórku ułatwia penetrację innych środków farmakologicznych, co może tłumaczyć lepsze efekty lecznicze terapii skojarzonych.
  • Środki przeciwgrzybicze (takie jak ketokonazol)
    Mechanizm działania ketokonazolu polega na hamowaniu syntezy ergosterolu błony komórkowej grzyba, a w większych stężeniach prowadzi do nagromadzenia kwasów tłuszczowych w komórce drobnoustroju, doprowadzając do jej śmierci.

Podsumowując, łupież dotyka sporej części naszego społeczeństwa, stanowiąc problem zarówno kosmetyczny jak i medyczny, jednakże przy odpowiednim rozpoznaniu nowoczesna medycyna w połączeniu z środkami medycyny naturalnej znanej od wieków jest w stanie przeciwstawić się objawom łupieżu i skutecznie go wyeliminować.


Prof. dr hab. n. med. Zygmunt Adamski, Zakład Mikologii Lekarskiej i Dermatologii Uniwersytetu Medycznego w Poznaniu.

Bieżący numer:

Vol.12 Nr 2 (46)
czerwiec 2017
Wydawca
Medical Publishing
House Sp. z o.o.


ul. Włodarzewska 57D/10
02-384 Warszawa
NIP: 7010011552

tel.: 22 824 02 68
e-mail: redakcja@medph.pl
Copyright Medical Publishing House Sp. z o.o. 2007
Ta strona używa plików COOKIES firm trzecich, wyłącznie do zbierania statystyk, które pomagają zrozumieć, w jaki sposób Użytkownicy Serwisu korzystają ze stron internetowych Serwisu.
Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do cookie w Twojej przeglądarce.