Wszawica problem wciąż aktualny
Dr n. med. Anna Pura-Rynasiewicz

Wszawica jest chorobą wywoływaną przez stawonogi - wszy ludzkie. Wyróżnia się 3 główne typy wszy: wesz głowową, łonową i odzieżową.

Wszy są bezskrzydłymi owadami o sześciu odnóżach z ostrymi pazurkami. Samice wykorzystują nierozpuszczalną, lepką wydzielinę gruczołu cementowego do przytwierdzania jaj, zwanych potocznie gnidami, do włosów czy szwów ubrań. Wszy żywią się ludzką krwią i nie mogą przeżyć bez niej dłużej niż kilka dni.

  • Wszawica głowy (pediculosis capitis)
  • Jest to choroba owłosionej skóry głowy wywołana przez wesz głowową. Wesz ta ma długość 2-3,5 mm.

    Wszy przenoszone są przez bezpośredni kontakt z głowy na głowę, jak również przez wspólne grzebienie, szczotki i ręczniki. Choroba jest bardzo częsta, zwłaszcza u dzieci w wieku szkolnym i przedszkolnym. Ponieważ jej szerzeniu się sprzyja zamieszkiwanie wspólne wielu osób, częściej występuje w internatach i koszarach.

    Cykl życiowy wszy jest krótki, samica żyje około 1 miesiąca i przez ten czas składa codziennie 7-10 jaj, przytwierdzając je mocno do włosa. Przylegają one do niego tak silnie, że można je zdjąć tylko zsuwając wzdłuż włosa. W miarę wzrostu włosa gnidy oddalają się coraz bardziej od powierzchni skóry. Dzięki temu można określić czas trwania wszawicy. Jaja dojrzewają w ciągu 2-3 tygodni.

    Wszy odżywiają się krwią, a wprowadzone przy ukłuciu toksyny drażnią skórę powodując powstawanie na skórze grudek i bąbli pokrzywkowych, które są bardzo swędzące.

    Rozpoznanie opiera się na stwierdzeniu obecności gnid, które mają wygląd białych, opalizujących, owalnych kapsułek, mocno przytwierdzonych do włosów, w odróżnieniu od łupieżu, gdzie łuski łatwo odpadają. Po dokładnym obejrzeniu głowy można zauważyć również poruszające się wszy.

    Wesz głowowa umiejscawia się najczęściej w okolicy potylicznej, a także na bocznych powierzchniach głowy, zwłaszcza za uszami. Bardzo rzadko natomiast w brwiach, rzęsach czy na brodzie.

    W przypadku dużej liczby wszy, świąd może być trudny do wytrzymania i w wyniku intensywnego drapania powstają zmiany sączące i pokryte strupami. Może dochodzić do wtórnego zakażenia bakteryjnego. W tych przypadkach będą powiększone tylne szyjne węzły chłonne.

    Jest wiele środków owadobójczych, niszczących zarówno postaci dorosłe, jak i jaja wszy - np. malation, permetryna, lindan w postaci wodnych lub alkoholowych lotionów, szamponów i kremów do spłukiwania. Wszystkie działają na wszy neurotoksycznie. Leczenie powinno być przeprowadzone dwukrotnie, należy je powtórzyć po 7 dniach, ponieważ jaja nie posiadają systemu nerwowego i mogą przeżyć jednorazową aplikację. Preparaty nakłada się na całą powierzchnię skóry owłosionej głowy, zostawia na określony przez producenta czas (od 10 min. do 8 godz.), a następnie zmywa za pomocą zwykłego szamponu. Ze względu jednak na ich toksyczne działanie, są one obecnie w Polsce stopniowo wycofywane ze sprzedaży.

    Natomiast dostępnych jest wiele preparatów niezawierających substancji toksycznych, tylko dimetikon bądź różne olejki, które mogą być stosowane u dzieci, a nawet kobiet w ciąży i karmiących (patrz Tabela I).

    Gnidy można usuwać gęstym grzebieniem po zmoczeniu włosów wodą z octem (2 łyżki stołowe na 1 litr wody), ponieważ rozpuszcza on chitynę, którą są przytwierdzone do łodygi włosa.

    Dla powodzenia leczenia najważniejsze jest jednoczesne przeprowadzenie kuracji u wszystkich domowników, jak również dzieci ze środowiska, gdzie doszło do zakażenia.

    TABELA I. Wybrane preparaty przeciw wszawicy
    PreparatSkładStosowanieWskazaniaPrzeciwwskazania
    Artemisol płyn przeciw wszawicy 100 mlNalewka piołunowo-wrotyczowa z kwasem octowym (2-3,2%)Włosy i skórę głowy zwilżyć preparatem, zawiązać chustką i pozostawić na 2-3 godziny. Następnie umyć włosy i wyczesać specjalnym grzebieniem przeciw wszawicy. Zabieg powtórzyć po 6-7 dniachWszawica głowowa,łonowa,odzieżowaNie stosować na otwarte rany i błony śluzowe oraz w ostrych stanach zapalnych skóry głowy
    Delacet płyn przeciw wszawicy 100 gRoztwór alkoholowy alkaloidów ostróżki i 8,3% kwasu octowego 80%.Włosy zwilżyć preparatem i zawiązać chustką na 2-3 godziny. Następnie umyć głowę i wyczesać gęstym grzebieniem. Powtórzyć po 6-7 dniachWszawica głowowa, łonowa, odzieżowaNie stosować na otwarte rany i błony śluzowe oraz w ostrych stanach zapalnych skóry głowy
    Hedrin płyn przeciw wszawicy 50 mlPołączenie 4% roztworu dimetikonu z cyklometikonem 5.Rozprowadzić na skórze głowy i włosach. Zostawić na 8 godzin. Następnie umyć włosy zwykłym szamponem. Powtórzyć kurację po 7 dniachWszawica głowowa, łonowaStosowanie roztworu Hedrinu u dzieci poniżej 6 miesiąca życia wyłącznie pod kontrolą lekarza
    Paranit aerozol przeciw wszawicy, 60 mlOlejek kokosowy, olejek anyżowy, olejek z Ylang-ylang. Spryskać preparatem głowę i włosy. Dokładnie masując rozprowadzić. Pozostawić na 15 minut, po czym dwa razy umyć włosy zwykłym szamponem. Wyczesać wilgotne włosy specjalnym grzebieniem przeciw wszawicy. Po 9-10 dniach powtórzyć całą proceduręWszawica głowowa, łonowaNie stosować u dzieci poniżej 2 lat
    Pedicul płyn do zwalczania wszawicy i gnid, 100 ml100% dimetikonu (olej silikonowy)Nałożyć na suche włosy i masować do całkowitego zwilżenia płynem skóry głowy i włosów. Pozostawić na 10 minut, a następnie dokładnie wyczesać włosy. Powtórzyć zabieg po 8-10 dniachWszawica głowowa, łonowa, odzieżowaMoże być stosowany w każdym wieku, a także u kobiet w ciąży
    Pipi Family pianka przeciw wszawicy 100 ml0,125% trans-permetryny i 0,00625 % pyriproxyfenuWszawica głowowaNie stosować na brwi i rzęsy oraz okolicę łonową.
    Nie stosować u dzieci poniżej 2 lat
    Pipi zestaw:
    1. Pipi Lotion - 1 saszetka 3 ml
    2. Pipi Repelent - 1 saszetka 5 ml
    3. Grzebień Pipi Lotion zawiera 2% permetrynę i 0,1 % pyriproxyfen
    Pipi Repelent 5% ester etylowy kwasu 3 aminopropionowego i 0,2 % pyriproxyfenUmyć włosy dowolnym szamponem, a następnie rozprowadzić zawartość saszetki Pipi Lotion na włosach i skórze głowy. Pozostawić na 10 minut, następnie spłukać włosy wodą i wysuszyć ręcznikiem. Wyczesać jaja wszy używając załączonego grzebyczka Pipi. Od razu nałożyć zawartość saszetki Pipi Repelent. Nie spłukiwać włosówWszawica głowowaNie stosować u dzieci poniżej 2 lat
    Sora Forte szampon przeciw wszawicy, 50 ml 1% permetrynaNałożyć szampon na mokre włosy i wcierać do uzyskania obfitej piany. Pozostawić na około 10 minut. Następnie spłukać włosy wodą i starannie wyczesać załączonym grzebieniem. Powtórzyć kurację po 7 dniachWszawica głowowa, łonowaNie stosować u dzieci poniżej 3 lat

  • Wszawica łonowa (pediculosis pubis)
  • Wesz łonowa jest mniejsza niż głowowa, a jej ciało jest szersze i krótsze. Wszy łonowe rozmnażają się wolniej.

    Najczęściej wszy umiejscawiają się na włosach łonowych lub pachowych, ale u osób z obfitym owłosieniem mogą również być obecne na włosach brzucha czy klatki piersiowej. Zdarza się również, że umiejscawiają się nawet w brwiach i rzęsach.

    Zakażenie wszą łonową szerzy się głównie przez kontakt bezpośredni, rzadziej pośrednio, poprzez używanie wspólnych ręczników lub pościeli. Zmiany skórne mają wygląd płaskich, szarobłękitnych plam, rzadziej stwierdza się nadżerki i przeczosy, ponieważ świąd jest niewielki. Wesz łonowa przyczepia się do włosów łonowych i żywi się krwią z tej okolicy. Na włosach łonowych stwierdza się gnidy, które wyglądają podobnie jak gnidy na włosach głowy.

    Przed przystąpieniem do leczenia wszawicy łonowej należy ogolić okolicę łonową lub usunąć gnidy gęstym grzebieniem. Zawsze należy obejrzeć te okolice i w razie występowania tam pasożytów, leczyć tak samo wszystkie zajęte miejsca.

    Wszy i gnidy z rzęs należy usunąć palcami, po czym rzęsy należy smarować wazeliną, 3-5 razy dziennie przez 8-10 dni, aby wszy nie mogły się do nich przyczepiać.

    Równocześnie należy leczyć wszystkich partnerów seksualnych.

    TABELA II. Odkażanie odzieży, mebli i przedmiotów codziennego użytku
    Przedmioty Postępowanie
    Ubrania, pościel, ręczniki Pranie w gorącej wodzie (60°C)
    Ubrania, które nie mogą być prane na mokro Czyszczenie chemiczne
    Odzież, koce, narzuty, dywany Zamknąć na 2 tygodnie w plastikowym worku
    Grzebienie i szczotki Namoczyć w alkoholu albo silnym środku czyszczącym na 1 godzinę, albo wygotować
    Meble, podłoga Odkurzanie, odkażenie środkami przeciw wszom

  • Wszawica odzieżowa (pediculosis vestimentorum)
  • Wszawica odzieżowa występuje wyłącznie u osób żyjących w złych warunkach sanitarno-higienicznych. Dotyczy przede wszystkim osób bezdomnych i żołnierzy w czasie działań wojennych.

    Wesz odzieżowa jest blisko spokrewniona z wszą głowową. Jest od niej nieco większa, jej długość wynosi 3-4,5 mm. Żyje krócej, bo tylko około 10 dni. Podobnie jak wszystkie rodzaje wszy, żywi się krwią, natomiast jaja składa na ubraniu, najczęściej wzdłuż szwów.

    Zakażenie rozprzestrzenia się przez wspólne używanie odzieży i pościeli. Objawem zakażenia jest silny świąd i powstające w efekcie wydrapania zmiany rumieniowe, pokrzywkowe, swędzące grudki i guzki, przeczosy, blizny i przebarwienia.

    Wszawica odzieżowa stanowi istotny problem epidemiologiczno-sanitarny, gdyż wesz odzieżowa może przenosić niektóre choroby zakaźne jak dur epidemiczny i nawrotowy, które występowały w postaci epidemii w czasie II wojny światowej.

    Należy podkreślić, że leczenie jest skuteczne tylko w przypadku leczenia wszystkich osób z najbliższego otoczenia pacjenta.

    Równocześnie z leczeniem pacjenta należy zadbać o odkażenie ubrania, pościeli, koców i ręczników. Dezynfekcję ubrań trzeba przeprowadzić ze szczególnym zwróceniem uwagi na szwy. Mimo, iż pranie i prasowanie gorącym żelazkiem powinno zniszczyć pasożyty, to jednak przez 2-3 tygodnie nie powinno się używać uprzednio zakażonej odzieży (patrz Tabela II).

    Podczas leczenia zewnętrznego należy wystrzegać się kontaktu wymienionych preparatów z błonami śluzowymi. W trakcie kuracji nie powinno używać się żadnych środków kosmetycznych, gdyż mogą one powodować nadmierne wchłanianie stosowanego środka owadobójczego.


    Jak pozbyć się wszy w domu?

    Wszy nie gnieżdżą się w meblach, pościeli czy zwierzętach domowych. Do życia potrzebna jest im skóra głowy człowieka. Zaleca się jednakże odkażenie przedmiotów, które miały kontakt z zarażoną osobą (patrz Tabela II).

    Dr n. med. Anna Pura-Rynasiewicz,
    Gabinet Dermatologii Estetycznej Derma Estetica,
    Warszawa

    Bieżący numer:

    Vol.12 Nr 2 (46)
    czerwiec 2017
    Wydawca
    Medical Publishing
    House Sp. z o.o.


    ul. Włodarzewska 57D/10
    02-384 Warszawa
    NIP: 7010011552

    tel.: 22 824 02 68
    e-mail: redakcja@medph.pl
    Copyright Medical Publishing House Sp. z o.o. 2007
    Ta strona używa plików COOKIES firm trzecich, wyłącznie do zbierania statystyk, które pomagają zrozumieć, w jaki sposób Użytkownicy Serwisu korzystają ze stron internetowych Serwisu.
    Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do cookie w Twojej przeglądarce.