"Dobry, zły laser"
Lek. med. Iwona Marycz-Langner, Dermatolog

Ciągły, szybki postęp nauki i techniki wpływa na rozwój medycyny, dając tym samym pacjentom i lekarzom kolejne sposoby na walkę z chorobami. W ostatnich latach w Polsce gwałtownie wzrosła liczba laserów stosowanych w leczeniu różnych schorzeń.

Użycie laserów w dermatologii wspomaga konwencjonalne leczenie farmakologiczne rozmaitych chorób, a w wielu przypadkach pozwala uzyskać znaczną poprawę lub nawet całkowite usunięcie zmian skórnych. Lasery stały się niezastąpione w zamykaniu popękanych naczyń i ich wrodzonych anomalii (malformacji naczyniowych, naczyniaków), usuwamy przy ich pomocy przebarwienia i niechciane włosy, pozbywamy się znamion i brodawek, walczymy z upływającym czasem. Warunkiem bezpieczeństwa dla pacjenta poddającego się laseroterapii jest przeprowadzenie prawidłowej kwalifikacji do zabiegu, dobranie odpowiedniego urządzenia i prawidłowe jego zastosowanie. Czy jest to łatwe?

Lasery od początku swojego istnienia czyli od lat 60-tych budziły i nadal budzą wiele emocji. Ta publiczna fascynacja laserami doprowadziła do przekonania, że są to urządzenia typu "magiczna różdżka" powodujące natychmiastowe, bezbolesne, zupełne, trwałe usunięcie niepożądanych zmian na skórze. Cóż bardziej mylnego... Lasery są bardzo ważnym, nowoczesnym narzędziem danym do dyspozycji lekarzom, by pomagali pacjentom, wiążą się jednak z bólem, często długą terapią i niestety nierzadko z powikłaniami.

Nie zawsze spełniają nierealistyczne oczekiwania pacjenta.

A wszystko zaczęło się od Alberta Einsteina...

Słowo "laser" jest akronimem określającym zasadę jego działania (light amplification by stimulated emission of radiation), czyli wzmocnienie światła poprzez wymuszoną emisję promieniowania. Opiera się na teorii spontanicznej i wzbudzonej emisji promieniowania przedstawionej w 1916 roku przez Alberta Einsteina.

Promieniowanie laserowe jest falą elektromagnetyczną, czyli promieniowaniem optycznym, które niesie ze sobą energię. Lasery wytwarzają silnie skoncentrowaną wiązkę światła o ściśle określonej barwie (długości fali) i kierunku rozchodzenia. Za pomocą odpowiednich systemów lasera można kontrolować zarówno intensywność światła (a więc energię, jaką ze sobą niesie), jak też czas jego trwania.

Pierwszy w historii laser optyczny został zbudowany w 1957 roku, a niedługo po nim, w 1960 roku, został zastosowany laser rubinowy. Od tego momentu wykorzystuje się postępy w badaniach nad mechanizmami zachodzącymi w skórze pod wpływem światła laserowego i analizuje kliniczne korzyści wynikające z laseroterapii chorób skóry.

Ogromnie istotnym wydarzeniem było przedstawienie w 1983 roku teorii selektywnej fototermolizy, zapoczątkowującej erę bezpieczniejszych laserów wysokoselektywnych z których głównie, choć nie tylko, dziś korzystamy.

Lasery możemy podzielić stosując różne kryteria
I tak, ze względu na:

  1. Długość fali emitowanej przez laser - wyróżniamy lasery emitujące promieniowanie ultrafioletowe, promieniowanie widzialne oraz promieniowanie podczerwone.
  2. Rodzaj ośrodka, w którym nastąpiło wzbudzenie promieniowania laserowego - wyróżniamy lasery na ciele stałym (laser rubinowy, erbowy, neodymowy), barwnikowe, gazowe (laser CO2), i półprzewodnikowe (diodowy).
  3. Charakter pracy lasera - wyróżniamy lasery pracujące w sposób ciągły i impulsowy.
  4. Moc uzyskanej wiązki laserowej - wyróżniamy lasery niskoenergetyczne, średnioenergetyczne oraz wysokoenergetyczne. Lasery niskoenergetyczne (od 4 do 5 mW) to lasery biostymulacyjne, średnioenergetyczne (od 6 do 500 mW) to lasery terapeutyczne, zaś wysokoenergetyczne (> 500 mW) to lasery chirurgiczne.

Lasery używane w dermatologii, w tym do zamykania naczynek, odmładzania, usuwania przebarwień, tatuaży, znamion oraz włosów:
  • rubinowy (694 nm)
  • aleksandrytowy (755 nm)
  • diodowy (810 nm)
  • Nd:YAG (1064 nm)
  • Ho:YAG (2090 nm)
  • Er:YAG (2940 nm)
  • CO2 (10600 nm)
  • IPL (Intense Pulsed Light), czyli impulsywne źródło światła

Najczęściej stosowanymi w dermatologii są lasery barwnikowe o długości fali od 532 nm do 1040 nm. Są one wykorzystywane do zabiegów usuwania zbędnego owłosienia i fotoodmładzania, likwidacji drobnych naczyń krwionośnych i przebarwień.

W przypadku tych laserów określone długości fal świetlnych są pochłaniane przez melaninę (usuwanie owłosienia i przebarwień), barwnik tatuaży lub oksyhemoglobinę wchodzącą w skład erytrocytów znajdujących się w świetle naczyń krwionośnych (zamykanie naczyń) wywołując selektywną fototermolizę. Innego rodzaju urządzeniem, nie rzadziej stosowanym niż lasery barwnikowe, jest laser CO2. Emituje on falę elektromagnetyczną pochłanianą przez wodę zawartą w komórkach skóry. Absorbcja ta nie jest selektywna i powoduje odparowanie wody z tkanki, rozerwanie komórek i uszkodzenie skóry. Laser CO2 jest używany do precyzyjnego usuwania wielu znamion i brodawek znajdujących się na skórze. Rewolucyjne okazały się lasery wykorzystujące metodę frakcjonowanej fototermolizy. Zostały one nazwane od angielskiego słowa fractional (co oznacza ułamkowy, cząstkowy, frakcyjny) laserami frakcyjnymi. Idea tego rodzaju laserów oparta jest na wywołaniu fragmentarycznych, mikroskopijnych uszkodzeń (MTZ - microthermal treatment zones) skóry, spowodowanych podgrzaniem tkanek. Powstanie mikroskopijnych uszkodzeń stymuluje naturalne procesy naprawcze tkanek znacznie efektywniej niż osiągane dotychczas przy stosowaniu innych laserów. Zaletą tego typu urządzeń jest możliwość wykonania łatwego, efektywnego i dającego się przewidzieć zabiegu, do którego głównymi wskazaniami są blizny potrądzikowe, rozstępy, blizny po zabiegach chirurgicznych, odmładzanie skóry, zwężanie rozszerzonych porów skóry.

Chociaż istnieje wiele różnych laserów, to nie ma lasera uniwersalnego.

Na rynku istnieje wiele urządzeń laserowych o różnych parametrach i mnogich zastosowaniach. Nie wszystkie jednak są naprawdę skuteczne. Z tego powodu lekarze użytkujący lasery muszą je bardzo starannie dobierać do swoich potrzeb, pamiętając, że każde urządzenie emituje światło o szczególnym zakresie długości fal i określonym zakresie mocy, przystosowanym do danego wskazania. Maksimum transmisji skóry przypada na pasmo 800-1200 nm.

Bezpieczeństwo zabiegów

Zasady bezpiecznej pracy z laserami regulują ustalone normy. Podczas pracy z laserami występuje niebezpieczeństwo uszkodzenia oka i niebezpieczeństwo wywołania objawów niepożądanych w skórze.

Najbardziej zagrożone promieniowaniem laserowym są oczy. W wyniku działania fal świetlnych wnikających do oka (400 nm do 1400 nm) może dojść do uszkodzenia siatkówki. Promieniowanie z zakresu poniżej 400 nm i powyżej 1400 nm nie wnika do oka, natomiast powoduje uszkodzenie rogówki. Dlatego podczas zabiegów laserowych należy chronić oczy specjalnymi okularami.

W przypadku skóry skutkiem działania promieniowania laserowego może być uszkodzenie tkanki (rumień, oparzenie, zwęglenie). Należy pamiętać, że skuteczność i bezpieczeństwo zabiegu gwarantuje nie tylko urządzenie i warunki, w jakich przeprowadzany jest zabieg, ale także umiejętności i doświadczenie lekarza zajmującego się laseroterapią. Mnogość urządzeń laserowych i coraz większa liczba gabinetów oferujących zabiegi laserowe powoduje często dezorientację u pacjentów.

Przeciwwskazaniem do zabiegu laserowego są wszelkie choroby zapalne skóry, np. opryszczka, atopowe zapalenie skóry, obecność bliznowców, opalenizna. Ostrożnie należy kwalifikować pacjentów z wysokimi fototypami skóry. Nie wykonuje się zabiegu u kobiet w ciąży oraz u osób uczulonych na światło lub stosujących leki uwrażliwiające skórę na światło. Przy kwalifikacji do zabiegu należy również wziąć pod uwagę realne oczekiwania pacjenta.

W przypadku depilacji laserowej pacjent musi wiedzieć, że nie jest to metoda w 100% permanentna. Idealny pacjent do zabiegu laserowego to osoba o jasnej karnacji.

Każdemu zabiegowi może towarzyszyć większa lub mniejsza bolesność. Nie do wszystkich zabiegów laserowych można znieczulić okolicę skóry poddawaną zabiegowi kremem znieczulającym. Komfort zabiegu można zwiększyć stosując działające przeciwbólowo chłodzenie skóry poddawanej zabiegowi zimnym powietrzem. Po naświetlaniu najczęściej występują: obrzęk skóry, zaczerwienienie, zasinienie i uczucie pieczenia lub delikatne strupki. Powikłania, na szczęście, występują dość rzadko. Uszkodzenie skóry może doprowadzić do wystąpienia pęcherzy i strupów, a następnie powstania blizn. Zmiany pigmentacji skóry - przebarwienia albo odbarwienia skóry, pojawiają się zwykle u osób opalonych lub o ciemnej karnacji, albo u tych, którzy nie chronią skóry przed słońcem po zabiegu. Do rzadszych powikłań należą reakcje alergiczne oraz zakażenia bakteryjne, grzybicze i wirusowe skóry (naświetlenie skóry twarzy może uaktywnić np. wirusa opryszczki).

Postępowanie po zabiegu

Należy unikać ekspozycji na słońce przez miesiąc po zabiegu, chroniąc skórę preparatami z wysokim filtrem przeciwsłonecznym, a przez 4-5 dni po zabiegu nie stosować ćwiczeń fizycznych, masaży, gorących kąpieli i unikać wszystkich sytuacji narażających skórę na urazy. Skórę po zabiegu należy nawilżać i regenerować odpowiednimi, wskazanymi przez lekarza preparatami.

W prawie wszystkich badaniach poświęconych niepożądanym skutkom ubocznym występującym po zabiegach laserowych podkreśla się, że największe znaczenie dla zmniejszenia ryzyka ich wystąpienia ma właściwa kwalifikacja pacjentów do zabiegów, doświadczenie lekarzy wykonujących zabiegi, warunki, w jakich się one odbywają oraz właściwa opieka po zabiegu.

Popękane naczynka, przebarwienia słoneczne, drobne zmarszczki, niechciany tatuaż - nie muszą szpecić na zawsze.


Lek. med. Iwona Marycz-Langner,
Klinika Kosmetyki i Medycyny Estetycznej K&K, Warszawa

Bieżący numer:

Vol.12 Nr 2 (46)
czerwiec 2017
Wydawca
Medical Publishing
House Sp. z o.o.


ul. Włodarzewska 57D/10
02-384 Warszawa
NIP: 7010011552

tel.: 22 824 02 68
e-mail: redakcja@medph.pl
Copyright Medical Publishing House Sp. z o.o. 2007
Ta strona używa plików COOKIES firm trzecich, wyłącznie do zbierania statystyk, które pomagają zrozumieć, w jaki sposób Użytkownicy Serwisu korzystają ze stron internetowych Serwisu.
Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do cookie w Twojej przeglądarce.