Brodawki wirusowe
Lek. med. Oksana Zarewicz, Specjalista dermatologii i wenerologii

Brodawki skórne, potocznie nazywane kurzajkami, są bardzo częstym schorzeniem skóry pochodzenia wirusowego. Wirusy, które je wywołują należą do grupy wirusów brodawczaka ludzkiego (HPV - Human Papilloma Virus). Rezerwuarem wirusów jest chory człowiek lub bezobjawowy nosiciel.

Brodawki mogą pojawiać się w każdym wieku, ale szczególnie często występują u dzieci i młodzieży do 20-tego roku życia. Brodawki przeszczepiają się z miejsca na miejsce u tej samej osoby lub na inne osoby poprzez kontakt bezpośredni lub pośredni. Drobne skaleczenia i urazy, maceracja (zmiękczenie) naskórka (basen, sauna, niewygodne buty, wilgoć w butach) sprzyjają samoprzeszczepianiu się wirusa. Dlatego większość brodawek obserwuje się na rękach, szczególnie palcach, wałach okołopaznokciowych, łokciach, kolanach i podeszwach stóp. Często po zadrapaniach i urazach w formie linijnej brodawki układają się wzdłuż tych linii. Zjawisko to jest bardzo charakterystyczne dla zakażenia wirusami HPV i nosi nazwę objawu Köbnera.

Znaczna różnorodność ludzkich wirusów brodawczaków (HPV), ich rozprzestrzenienie na całym świecie i łatwość, z jaką człowiek ulega zakażeniu są przyczyną powszechnego występowania brodawek. Niektóre typy brodawek stanowią zakażenie zawodowe. Do grupy ryzyka należą rzeźnicy i pracownicy sklepów mięsnych. Zakażenia HPV są przenoszone między ludźmi, ze zwierząt na ludzi, a prawdopodobnie także z ludzi na zwierzęta. Uważa się, że czynnikami usposobiającymi zakażenie są: podatność osobnicza, młody wiek, upośledzenie odporności komórkowej, choroby skóry (np. atopowe zapalenie skóry).

Obecnie wyróżnia się ponad 90 typów HPV. Część z nich okazała się potencjalnie rakotwórczymi. Jedne mogą wywołać nowotwory skóry, inne zaś błon śluzowych. Wiele różnych odmian HPV może powodować ten sam rodzaj zmian skórnych. Również czasami w jednej brodawce stwierdza się obecność więcej niż jednego typu HPV.

Obraz kliniczny poszczególnych typów brodawek wywołanych przez ludzkie wirusy brodawczaków jest odmienny, ale wszystkie one mają dwie cechy szczególne:

  1. Wykwity skórne są zakaźne i mogą się rozsiewać;
  2. Mogą znikać samoistnie bez pozostawienia śladów.

Wyróżnia się 4 typy brodawek:
  1. Brodawki zwykłe
  2. Brodawki stóp
  3. Brodawki płaskie
  4. Brodawki narządów płciowych

Typy brodawek

Brodawki zwykłe (Verrucae vulgares)

Zmiany skórne mają charakter grudek o nierównej, szorstkiej powierzchni, są koloru różowego lub cielistego (wczesne zmiany) lub żółtawego, szaro-ciemnego, brunatnego (stare zmiany). Umiejscowienie wykwitów może być różne. Najczęściej są to słabo ukrwione obwodowe części kończyn (np. palce). Brodawki zwykłe nie powodują objawów podmiotowych za wyjątkiem brodawek zlokalizowanych pod płytką paznokciową (bolesność). Zmiany mogą być pojedyncze, liczne lub zlewać się w skupiska. Po dłuższym czasie trwania stają się przerosłe i wówczas mogą być bolesne.

Wyróżnia się szczególne 2 odmiany brodawek zwykłych: nitkowate (verrucae filiformes) i brodawki palczaste (verrucae digitales). Te odmiany występują często u dzieci z brodawkami na dłoniach, które wkładając palce do buzi, nosa, pocierając oczy, przenoszą infekcję na skórę twarzy. Wówczas wykwity lokalizują się w obrębie powiek (nitkowate brodawki), policzków, brody, skrzydełek nosa, karku i skórze owłosionej głowy (palczaste). Wygląd takich zmian jest bardzo charakterystyczny: z podstawy grudek wyrastają rozdzielone palczaste, zrogowaciałe, nitkowate wyrośla.

Okres wylęgania infekcji wynosi od kilku tygodni do kilku nawet miesięcy (1-6 miesięcy). Przebieg choroby jest przewlekły, wielomiesięczny lub nawet wieloletni. Jednak u 65% osób ogólnie zdrowych, brodawki zwykłe nie utrzymują się dłużej niż 2 lata.

Brodawki stóp

Stanowią one najbardziej uciążliwe, ze względu na bolesność oraz trudności leczenia, schorzenie wirusowe z grupy brodawek. Występują częściej u dzieci i młodzieży niż u osób starszych. Lokalizują się w miejscach największego obciążenia i ucisków w czasie chodzenia (pięta, okolice śródstopia, paluchy). Mogą być pojedyncze lub liczne. W tej grupie wyróżnia się 2 rodzaje brodawek:

  1. Myrmecja - na ogół pojedyncze, bardzo bolesne wykwity, głęboko wnikające do skóry właściwej;
  2. Mozaikowe - powierzchowne, płaskie, zlewne twory hiperkeratotyczne.

Myrmecja, ze względu na dużą zawartość cząstek wirusa, są bardzo zakaźne, ale mają tendencję do samoistnego ustępowania i z reguły nie nawracają. Sposób samoistnego ustępowania brodawek stóp jest bardzo charakterystyczny: wykwity stają się ciemne, czasami czarne (związane jest to ze zmianami krwotocznymi na powierzchni brodawki) i stopniowo wykruszają się.

Brodawki mozaikowe zaś charakteryzują się przewlekłym przebiegiem ze skłonnością do nawrotów.

Do zakażenia brodawek stóp dochodzi najczęściej na skutek bezpośredniego kontaktu np. w basenach, saunach, klubach fitness, poprzez zakażone obuwie.

Brodawki płaskie (verrucae planae)

Ten typ brodawek występuje prawie wyłącznie u dzieci i młodzieży. Zmiany lokalizują się głównie na twarzy, grzbietowych powierzchniach rąk i przedramionach. Zazwyczaj są to liczne wykwity w postaci gładkich grudek o średnicy 1-4 mm, kształtu owalnego lub nieregularnego. Są one jakby nałożone na skórę i nieznacznie wyniosłe nad jej powierzchnią. Barwa zmian najczęściej jest różowa lub cielista, ale może być ciemna, aż do koloru brunatnego. Przebieg infekcji jest wieloletni z tendencją do samoistnego ustępowania. W przypadku tych brodawek proces ustępowania zmian jest również bardzo charakterystyczny: nierzadko występuje jednoczesne i gwałtowne zaczerwienienie oraz obrzęk wszystkich wykwitów, co zwiastuje szybkie ich ustępowanie bez pozostawienia śladów. Dzieje się tak na skutek rozpoznania przez organizm pacjenta brodawek jako zmiany obcej, co uruchamia skuteczną własną odpowiedź immunologiczną.

Brodawki narządów płciowych

Wyróżnia się 3 odmiany brodawek umiejscowionych w okolicach narządów płciowych i śluzówkach wokół odbytu. Są to:

  1. Klasyczne kłykciny kończyste (condylomata acuminata);
  2. Odmiana płaska (kłykciny płaskie);
  3. Brodawki olbrzymie (Buschke i Lowenstein).

Kłykciny kończyste charakteryzują się bardzo wysoką zaraźliwością. Ponadto kilka typów HPV izolowanych w zakażeniach narządów płciowych wydaje się posiadać właściwości rakotwórcze. Anatomiczne i fizjologiczne warunki okolic narządów płciowych (ciepło, wilgoć) stwarzają idealne warunki do rozwoju infekcji, w tym i wirusowych. Jeżeli współistnieje jakikolwiek stan zapalny skóry lub śluzówki tych okolic, łatwiej dochodzi do zakażenia wirusami brodawczaka ludzkiego.

Początkowo zmiany chorobowe to małe czerwone grudki lub grudka, które z czasem zmieniają zabarwienie na białawe (na skutek nadmiernego rogowacenia). W krótkim czasie powstają nowe wykwity, które mogą łączyć się w twory kalafiorowate. Najbardziej typowe lokalizacje to: u kobiet - wargi sromowe mniejsze i ujście pochwy; u mężczyzn - bruzda zażołędna, żołądź oraz ujście cewki moczowej. U obu płci - okolica odbytu oraz inne lokalizacje - w miejscach wilgotnych np. pod piersią lub w dole pachowym.

Brodawki płaskie narządów płciowych - to duże płaskie wykwity najczęściej lokalizujące się na szyjce macicy i napletku. Częściej w tych zmianach spotyka się typy onkogenne wirusów HPV, które są związane z rozwojem raka szyjki macicy.

Brodawki olbrzymie, jak sugeruje nazwa, mogą osiągać duże rozmiary i typowo lokalizują się w okolicy odbytu lub pod napletkiem.

Leczenie

Istnieje wiele różnych metod terapeutycznych w leczeniu brodawek. Wybór metody zależy przede wszystkim od doświadczenia i umiejętności lekarza prowadzącego oraz od obrazu klinicznego. Bierze się pod uwagę ilość wykwitów, ich rozmiar, lokalizację, uprzednio stosowane leczenie i rezultaty tego leczenia. Nie wolno zapominać o tym, że brodawki w wielu przypadkach mogą samoistnie ustąpić. Dlatego leczenie nie powinno być zbyt agresywne i bolesne oraz nie może doprowadzić do wytworzenia się blizn. Niestety niezależnie od metod terapeutycznych, wirusy brodawczaków ludzkich prawdopodobnie pozostają w skórze, stąd istnieje możliwość nawrotów objawów chorobowych.

  • Środki złuszczające (keratolityczne). Do leczenia brodawek od dawna stosuje się miejscowe preparaty złuszczające w postaci płynów, żeli, maści lub roztworu kolodium. W tym celu wykorzystuje się kwas salicylowy, kwas mlekowy, kwas trójchlorooctowy, preparaty tretynoiny.
  • Środki cytostatyczne. Głównym lekiem z tej grupy jest podofilina, szczególnie przydatna przy leczeniu zmian zlokalizowanych na błonach śluzowych (np. na żołędzi penisa). Niestety nie można stosować leku na błony śluzowe jamy ustnej lub ujście cewki moczowej.
  • Preparaty złożone - zawierają substancje lecznicze kilku grup (np. złuszczające i cytostatyczne). Dają bardzo korzystne wyniki po kilkutygodniowej kuracji (2-6 tygodni).
  • Krioterapia - najczęściej stosowana metoda. Polega na zastosowaniu ciekłego azotu, który jest aplikowany za pomocą specjalnych sond metalowych, bawełnianych gazików lub w sprayu. Skuteczność leczenia zależy od głębokości zamrożenia. W trakcie zabiegu musi dojść do wytworzenia pęcherza. Niestety wirusy HPV nie ulegają zniszczeniu pod wpływem niskich temperatur.
  • Laseroterapia. Zmiany wirusowe mogą być wypalane lub wycinane za pomocą lasera CO2. Metoda ta jest szczególnie wskazana w leczeniu brodawek okołopaznokciowych i okolicy odbytu.
  • Leczenie chirurgiczne. Brodawki mogą być usuwane po znieczuleniu miejscowym za pomocą specjalnej łyżeczki, skalpela lub narzędzi elektrochirurgicznych. Niestety metoda ta daje duże prawdopodobieństwo powstania blizn oraz nie wyklucza nawrotów.
  • Immunoterapia. Istnieje kilka różnych interferonów (α, β, γ), które wykorzystuje się w terapii zmian trudnych do wyleczenia w sposób tradycyjny. Leki te podaje się bezpośrednio do wykwitów, w postaci iniekcji podskórnych lub w postaci żelu do stosowania miejscowego. Niestety również ta metoda nie jest bardziej skuteczna od innych, a wysoka cena leków ogranicza ich powszechne stosowanie. W przypadku licznych brodawek dobre wyniki uzyskuje się stosując lek immunomodulujący (Imikwimod), który nie działa bezpośrednio na DNA wirusa, ale powoduje wzrost ekspresji prozapalnych cytokin i interferonów.


Lek. med. Oksana Zarewicz, Specjalista dermatologii i wenerologii,
Gabinet Dermatologii Ogólnej i Estetycznej Bellderma, Warszawa

Bieżący numer:

Vol.12 Nr 2 (46)
czerwiec 2017
Wydawca
Medical Publishing
House Sp. z o.o.


ul. Włodarzewska 57D/10
02-384 Warszawa
NIP: 7010011552

tel.: 22 824 02 68
e-mail: redakcja@medph.pl
Copyright Medical Publishing House Sp. z o.o. 2007
Ta strona używa plików COOKIES firm trzecich, wyłącznie do zbierania statystyk, które pomagają zrozumieć, w jaki sposób Użytkownicy Serwisu korzystają ze stron internetowych Serwisu.
Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do cookie w Twojej przeglądarce.